„Senior” nie opisuje całego człowieka. Ważne pytanie o wiek i tożsamość

Jedna osoba po sześćdziesiątce nadal pracuje, podróżuje i planuje kolejne zmiany, inna potrzebuje pomocy przy codziennych czynnościach. Obie mogą trafić do kategorii „senior”, choć ich życie wygląda zupełnie inaczej. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu zwraca uwagę, że wiek może być informacją o człowieku, ale nie powinien stawać się jego pełną definicją.

• Nie ma jednej granicy, po której zaczyna się senioralność
• Kategoria pomaga organizować wsparcie, ale nie powinna zastępować osoby
• Od etykiety do ageizmu prowadzi kilka prostych założeń

Nie ma jednej granicy, po której zaczyna się senioralność

W zależności od programu, statystyki albo rodzaju wsparcia za początek wieku senioralnego przyjmuje się 60, 65 lub 70 lat. Żadna z tych liczb nie oznacza jednak nagłej zmiany sprawności, potrzeb czy sposobu życia.

Wiek metrykalny mówi, ile czasu upłynęło od urodzenia. Nie przesądza o zdrowiu, samodzielności, zainteresowaniach ani planach. Dwie osoby w tym samym wieku mogą funkcjonować zupełnie inaczej, a różnica między 65-latkiem i 90-latkiem często wykracza daleko poza samą liczbę lat.

Jedna osoba może pracować na część etatu, jeździć na rowerze, uczyć się języka obcego i planować przeprowadzkę. Inna, również mająca 65 lat, może potrzebować większej pomocy w codziennym życiu. Dlatego określenie „senior” nie wystarcza do opisania konkretnego człowieka.

Kategoria pomaga organizować wsparcie, ale nie powinna zastępować osoby

Słowo „senior” jest przydatne przy tworzeniu programów społecznych, zajęć ruchowych, badań profilaktycznych, oferty kulturalnej, edukacji cyfrowej czy usług transportowych. Organizatorzy muszą wskazać, do jakiej grupy kierują pomoc.

Problem zaczyna się wtedy, gdy kategoria organizacyjna staje się jedynym opisem człowieka. Wtedy bardzo różne osoby zostają potraktowane tak, jakby miały te same możliwości, problemy i oczekiwania. Takie uproszczenie nazywa się homogenizacją.

Osoby starsze mogą różnić się między sobą między innymi:

• zdrowiem i sprawnością,
• sytuacją finansową,
• doświadczeniem zawodowym,
• zainteresowaniami,
• relacjami rodzinnymi,
• stylem życia,
• potrzebami i planami.

Dla części osób określenie „senior” jest neutralne albo pozytywne. Inni kojarzą je z zależnością, biernością lub przekonaniem, że powinni zwolnić tempo. Prawo do samookreślenia oznacza, że ktoś może nie chcieć, aby wiek był pierwszą informacją, przez którą jest postrzegany.

Przy planowaniu usług warto więc pytać nie tylko o metrykę, lecz także o rzeczywistą sytuację i potrzeby. Dzięki temu oferta dla osób starszych nie będzie zakładała z góry, że wszyscy potrzebują tego samego.

Od etykiety do ageizmu prowadzi kilka prostych założeń

Uproszczony schemat może wyglądać następująco: wiek prowadzi do przypisania kategorii, kategoria do stereotypu, a stereotyp wpływa na sposób traktowania. Przekonanie, że każda starsza osoba nie radzi sobie z technologią, może sprawić, że inni przestaną jej cokolwiek tłumaczyć albo automatycznie będą wykonywać zadania za nią.

Takie podejście może prowadzić do ageizmu, czyli uprzedzeń, stereotypów i nierównego traktowania ze względu na wiek. Nie chodzi przy tym o rezygnację ze słowa „senior”. Chodzi o zachowanie proporcji: określenie może służyć do organizowania pomocy, ale nie powinno odbierać człowiekowi indywidualności.

Wiek opisuje jedną z cech osoby. Nie odpowiada jednak na pytania o jej charakter, doświadczenia, możliwości ani plany. Dlatego 65-latek i 90-latek mogą należeć do tej samej kategorii administracyjnej, ale nie powinni być automatycznie traktowani w taki sam sposób.

na podstawie: Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu.