Samodzielność seniorów bez izolacji. Świat testuje nowe modele opieki

Mieszkanie bez progów, opaska wykrywająca upadek, a zamiast kolejnej recepty – skierowanie do chóru albo grupy spacerowej. Takie rozwiązania działają już w różnych częściach świata i mają jeden cel: pomóc starszym osobom dłużej żyć samodzielnie, bez odcinania ich od ludzi. Wśród opisanych przykładów znalazły się także pomysły, które mogą zainteresować instytucje i organizacje działające w Wałbrzychu.

• Domy projektowane wokół potrzeb starszych mieszkańców
• Czujniki, opaski i roboty wspierające codzienne bezpieczeństwo
• Opieka bliżej domu i transport dopasowany do seniorów

Domy projektowane wokół potrzeb starszych mieszkańców

W Danii, Holandii, Szwecji i Singapurze rozwija się model mieszkań z usługami wspierającymi, określany jako senior living. Lokale są pozbawione barier architektonicznych, a mieszkańcy mogą korzystać ze wspólnych pomieszczeń, przycisków alarmowych oraz pomocy przy sprzątaniu i przygotowywaniu posiłków. W razie potrzeby dostępny jest także opiekun.

W Polsce takie mieszkania dopiero zdobywają miejsce na rynku. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku cohousingu senioralnego, czyli niewielkich wspólnot mieszkaniowych, w których prywatne lokale uzupełniają wspólne przestrzenie:

• kuchnia,
• ogród,
• sala spotkań,
• miejsca do wzajemnej pomocy i spędzania czasu.

Najwięcej takich rozwiązań powstało w Danii, Holandii i Niemczech. W Polsce pionierskie przykłady działają między innymi w Lublinie, gdzie funkcjonuje „Villa Zakątek”, oraz w Rybniku, w ramach miejskiego pilotażu. Projekty przygotowują także Gdynia – „Zamieszkajmy razem” – oraz Wrocław w ramach Nowych Żernik, znanych jako WUWA2.

Osobną grupę stanowią wioski dla osób z demencją. Najbardziej znany model rozwinięto w Holandii. Takie osiedla mają ulice, sklep, kawiarnię i ogród, dzięki czemu mieszkańcy mogą poruszać się w otoczeniu przypominającym zwykłe miasteczko, ale zaprojektowanym z myślą o ich bezpieczeństwie.

We Francji i Holandii działają również domy międzypokoleniowe oraz rozwiązania łączące mieszkania senioralne ze studenckimi. Student otrzymuje lokal za niewielki czynsz albo w zamian za pomoc w codziennych obowiązkach, wspólne spędzanie czasu i towarzystwo. Dla starszej osoby może to oznaczać mniej samotności, a dla młodego mieszkańca – tańsze mieszkanie.

Czujniki, opaski i roboty wspierające codzienne bezpieczeństwo

W Japonii, Korei Południowej i Finlandii rozwijane są inteligentne domy. Czujniki ruchu, sterowanie głosem i automatyczne oświetlenie mają ułatwiać codzienne funkcjonowanie. System może także wykryć upadek, przypomnieć o lekach albo zareagować na pozostawioną włączoną kuchenkę. Gdy pojawi się zagrożenie, informacja może trafić do rodziny lub służb ratunkowych.

Podobną funkcję pełnią inteligentne opaski bezpieczeństwa i systemy monitorowania dobrostanu. Są wykorzystywane przede wszystkim w Japonii, krajach skandynawskich i Kanadzie. Urządzenia sprawdzają między innymi tętno, wykrywają upadki i analizują codzienną aktywność. Mogą również współpracować z czujnikami otwierania lodówki, a nietypowe zachowanie zgłosić bliskim.

W Japonii stosuje się także roboty społeczne. Rozmawiają z seniorami, przypominają o ćwiczeniach, zachęcają do aktywności fizycznej i wspierają trening pamięci. Ich zadaniem jest również ograniczanie poczucia osamotnienia.

Technologia nie zastępuje opiekuna ani kontaktu z drugim człowiekiem. Może jednak szybciej zauważyć problem i dać rodzinie sygnał, że potrzebna jest reakcja. Dla osób mieszkających samotnie takie rozwiązania mają znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pomoc bliskich nie jest dostępna przez całą dobę.

Opieka bliżej domu i transport dopasowany do seniorów

W Australii i Kanadzie do mniejszych miejscowości docierają mobilne punkty medyczne. Specjalnie wyposażone pojazdy zapewniają wizyty lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów i stomatologów. Dzięki temu starsze osoby mogą korzystać z badań oraz konsultacji bez konieczności pokonywania dużych odległości.

W Holandii rozwijany jest model Buurtzorg. Niewielkie, samodzielne zespoły pielęgniarek odwiedzają seniorów w ich domach i zapewniają kompleksową opiekę. Taki sposób pracy obejmuje nie tylko pomoc podczas leczenia, lecz także naukę samoopieki. Jednym z celów jest umożliwienie starszym osobom dłuższego pozostania we własnym mieszkaniu.

W opiece wykorzystywane są także roboty wspomagające. Przypominają o lekach, pomagają podczas rehabilitacji, monitorują samopoczucie i mogą towarzyszyć seniorom. W domach opieki stosuje się ponadto egzoszkielety, które zmniejszają obciążenie personelu podczas podnoszenia i przenoszenia pacjentów.

Ciekawym rozwiązaniem z Wielkiej Brytanii są recepty społeczne. Lekarz może zamiast kolejnego leku zaproponować udział w aktywności odpowiadającej potrzebom pacjenta, na przykład:

• klub seniora,
• chór,
• grupę spacerową,
• wolontariat,
• zajęcia artystyczne.

Według przywołanych w materiale badań takie skierowania poprawiają dobrostan psychiczny starszych osób i ograniczają liczbę wizyt lekarskich.

Uzupełnieniem opieki jest transport „od drzwi do drzwi”, rozpowszechniony między innymi w Finlandii, Szwecji i Niemczech. Przejazd można zamówić telefonicznie lub przez aplikację, a małe autobusy odbierają pasażerów spod domu i dowożą ich do wybranego miejsca. To rozwiązanie szczególnie przydatne na obszarach słabiej skomunikowanych, gdzie zwykły transport publiczny nie odpowiada na potrzeby osób o ograniczonej sprawności.

na podstawie: Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu.