Seniorzy wychodzą z roli odbiorców i uczą, jak reagować na dyskryminację

Podczas spotkań, debat i kampanii osoby starsze nie występują wyłącznie jako odbiorcy pomocy. W Wałbrzychu przedstawiono przykłady inicjatyw, w których seniorzy zabierają głos w sprawach swojego pokolenia, uczą innych i przekazują dalej wiedzę o bezpieczeństwie. To odpowiedź na ageizm, wykluczenie cyfrowe oraz oszustwa wymierzone w osoby starsze.

• Kampanie przeciw ageizmowi oddają głos osobom starszym
• Relacje międzypokoleniowe zaczynają się od wspólnego działania
• Wiedza o oszustwach trafia dalej niż na jedno spotkanie

Kampanie przeciw ageizmowi oddają głos osobom starszym

Formalna rola seniora jako ambasadora antydyskryminacyjnego wciąż nie jest w Polsce powszechna. Powstają jednak projekty, w których osoby starsze stają się edukatorami, rzecznikami swoich praw, liderami działań obywatelskich i współtwórcami przekazu.

Najbardziej bezpośrednim przykładem jest kampania „Wolni od dyskryminacji” Fundacji Projekt Starsi. Seniorzy opowiadają w niej o własnych doświadczeniach, pojawiają się jako twarze kampanii i uczestniczą w działaniach edukacyjnych dotyczących ageizmu, czyli dyskryminacji ze względu na wiek. Nie są więc jedynie odbiorcami komunikatu – współtworzą jego treść i pomagają pokazać, jak nierówne traktowanie wygląda w codziennym życiu.

Podobny kierunek obrała Fundacja ZACZYN, rozwijająca model aktywności obywatelskiej osób starszych w ramach „Ogólnopolskiej Parady Seniorów”. Uczestnicy reprezentują środowisko senioralne w mediach, biorą udział w debatach i konsultacjach społecznych oraz wypowiadają się na temat praw osób starszych. Takie działania wzmacniają obecność seniorów w dyskusji publicznej i tworzą podstawę do budowania sieci lokalnych rzeczników aktywnego starzenia się.

Wśród inicjatyw dotyczących praw osób starszych znalazła się także kampania „JESTEM”, prowadzona przez Amnesty International Polska we współpracy ze Stowarzyszeniem MANKO. Jej celem jest przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek oraz doprowadzenie do ustanowienia przepisów, które skuteczniej chroniłyby seniorów.

Relacje międzypokoleniowe zaczynają się od wspólnego działania

Nie wszystkie projekty koncentrują się wyłącznie na przeciwdziałaniu dyskryminacji. Część z nich buduje sprawczość osób starszych przez aktywność społeczną i współpracę z młodszymi pokoleniami.

Program Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”, finansowany ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, początkowo działał pod nazwą „Seniorzy w akcji”, a od 2026 roku funkcjonuje jako „Pokolenia w akcji”. Założenia programu obejmują aktywizowanie osób po 60. roku życia, przełamywanie stereotypów i tworzenie relacji międzypokoleniowych. Uczestnicy wspierają także inicjatywy odpowiadające na potrzeby swoich miejsc zamieszkania.

Osobny obszar stanowi projekt „Seniorzy w sieci”. Jego uczestnicy zdobywają kompetencje medialne i cyfrowe, a później dzielą się nimi z innymi osobami w swoim otoczeniu. Dzięki temu seniorzy nie są przedstawiani jako grupa bezradna wobec nowych technologii. Przeciwnie – mogą pomagać w rozpoznawaniu dezinformacji i wzmacniać bezpieczeństwo informacyjne innych mieszkańców.

To ważna zmiana w sposobie mówienia o starości. Zamiast utrwalać obraz osoby starszej jako wyłącznie wymagającej wsparcia, projekty pokazują ją jako kogoś, kto posiada doświadczenie i może przekazywać wiedzę dalej. Dla mieszkańców oznacza to, że w sprawach związanych z cyfrowym bezpieczeństwem czy przeciwdziałaniem stereotypom warto szukać także wiedzy u aktywnych seniorów działających w najbliższym otoczeniu.

Wiedza o oszustwach trafia dalej niż na jedno spotkanie

Stowarzyszenie MANKO prowadzi kampanię „Ambasadorzy Głosu Seniora”, której częścią jest program „Bezpieczny Senior. Stop manipulacji – nie daj się oszukać!”. Projekt łączy aktywizowanie osób starszych z budowaniem ich pozytywnego wizerunku, obroną praw seniorów i przeciwdziałaniem wykluczeniu.

Ważnym elementem są działania edukacyjne dotyczące:

• bezpieczeństwa konsumenckiego,
• bezpieczeństwa na drodze,
• bezpieczeństwa lekowego,
• wzajemnej pomocy w środowiskach osób starszych.

Podobny model zastosowano w programie „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”, realizowanym przez Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości. Podczas spotkań seniorzy zdobywają wiedzę prawną i cyfrową, a także informacje pomagające unikać oszustw i manipulacji.

W zajęciach uczestniczą specjaliści, między innymi:

• radcy prawni i notariusze,
• policjanci,
• rzecznicy praw konsumenta,
• pracownicy ośrodków pomocy społecznej,
• informatycy.

Założenie programu wykracza poza samo spotkanie informacyjne. Seniorzy uczestniczący w zajęciach na szczeblu powiatowym mają później pełnić rolę edukatorów w swoich miejscach zamieszkania. Dzięki temu ostrzeżenia dotyczące oszustw, praw konsumenta i bezpieczeństwa cyfrowego mogą docierać do kolejnych osób za pośrednictwem znanych im mieszkańców, a nie wyłącznie instytucji.

Zestawienie przygotowane przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu pokazuje więc kilka uzupełniających się dróg działania. Seniorzy mogą mówić o dyskryminacji, reprezentować swoje środowisko, współpracować z innymi pokoleniami, rozpoznawać dezinformację i przekazywać wiedzę dotyczącą codziennego bezpieczeństwa. Rola ambasadora nie kończy się na udziale w kampanii – obejmuje również obecność w debacie publicznej i pomoc innym osobom w najbliższym otoczeniu.

na podstawie: Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu.