Zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego. Kiedy pomówienie staje się przestępstwem?

Internetowa opinia, wpis na Facebooku, komentarz na forum czy e-mail wysłany do przełożonego mogą poważnie zaszkodzić reputacji osoby lub firmy. Nie każda negatywna wypowiedź stanowi jednak przestępstwo. Granica może zostać przekroczona, gdy ktoś przypisuje innej osobie lub podmiotowi określone postępowanie albo właściwości mogące poniżyć ją w opinii publicznej, lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu, działalności czy funkcji. W takich sytuacjach zastosowanie może znaleźć art. 212 Kodeksu karnego regulujący przestępstwo zniesławienia, nazywane również pomówieniem.

Czym jest zniesławienie według art. 212 Kodeksu karnego?

Zgodnie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności podlega ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie, lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

Pomówienie może dotyczyć konkretnych zachowań lub cech przypisywanych pokrzywdzonemu. Zniesławiający charakter może mieć więc twierdzenie, że przedsiębiorca oszukuje klientów, pracownik kradnie, lekarz nie nadaje się do wykonywania zawodu albo księgowy fałszuje dokumenty. Nie trzeba przy tym wykazywać, że pokrzywdzony rzeczywiście stracił pracę, klientów lub dobre imię. Wystarczy, że zarzut obiektywnie mógł wywołać taki skutek. Zniesławienie wymaga również, aby treść zarzutu dotarła do osoby trzeciej. Pomówienie może nastąpić ustnie, pisemnie, w wiadomości elektronicznej lub za pośrednictwem internetu. Więcej informacji na ten temat znajdą Państwo w artykule: zniesławienie KK.

Zniesławienie a krytyka i zniewaga – gdzie przebiega granica?

Nie każda przykra, ostra czy niesprawiedliwa wypowiedź będzie zniesławieniem. Prawo chroni także wolność wypowiedzi i prawo do krytyki. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy wypowiedź zawiera konkretny zarzut dotyczący postępowania lub właściwości danej osoby albo podmiotu, który może wpłynąć na jego reputację lub zaufanie innych osób. Ocena „nie podoba mi się sposób obsługi” może być dopuszczalną opinią. Stwierdzenie, że przedsiębiorca oszukuje klientów, jest natomiast konkretnym zarzutem.

Zniesławienie należy również odróżnić od zniewagi z art. 216 Kodeksu karnego. Zniewaga godzi przede wszystkim w godność osobistą pokrzywdzonego i często przybiera formę obelgi. W przypadku zniesławienia chodzi natomiast o reputację i sposób postrzegania pokrzywdzonego przez innych. Napisanie do kogoś „jesteś idiotą” może stanowić zniewagę. Wysłanie do jego pracodawcy wiadomości, że pracownik jest nieuczciwy lub dopuszcza się nadużyć, może natomiast zostać ocenione jako zniesławienie.

Granica między krytyką a pomówieniem zależy od treści i okoliczności sprawy. Istotne jest również rozróżnienie faktów i opinii. Fakty można co do zasady zweryfikować, natomiast opinie wyrażają osobisty osąd. Nie oznacza to jednak, że każdą wypowiedź można nazwać opinią, aby uniknąć odpowiedzialności. Ocena powinna mieć podstawę faktyczną i nie może służyć bezpodstawnemu niszczeniu reputacji innej osoby.

Zniesławienie w internecie i za pomocą środków masowego komunikowania

Internet pozwala jednej wypowiedzi dotrzeć w krótkim czasie do szerokiego grona odbiorców. Dotyczy to wpisów w mediach społecznościowych, komentarzy na forach, opinii publikowanych w serwisach internetowych czy materiałów zamieszczanych na platformach wideo. Treść może być kopiowana, udostępniana i przez długi czas pozostawać dostępna dla kolejnych osób.

Art. 212 § 2 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za zniesławienie popełnione za pomocą środków masowego komunikowania. W zależności od sposobu publikacji również treści zamieszczane w internecie mogą zostać zakwalifikowane na podstawie tego przepisu. Znaczenie ma forma przekazu oraz możliwość dotarcia treści do szerszego i nieokreślonego kręgu odbiorców.

Wiele spraw dotyczy negatywnych opinii o przedsiębiorcach. Sama krytyczna recenzja nie jest zakazana, nawet jeżeli jest niekorzystna dla firmy. Problem pojawia się wtedy, gdy autor przypisuje przedsiębiorcy konkretne działania, takie jak oszustwa, wyłudzanie pieniędzy czy świadome wprowadzanie klientów w błąd.

Usunięcie wpisu nie oznacza automatycznie, że wcześniejsza publikacja przestaje mieć znaczenie prawne. Dlatego warto jak najszybciej zabezpieczyć dowody, wykonując zrzuty ekranu i zapisując pełną treść wypowiedzi, adres strony oraz informacje o dacie publikacji.

Kara za zniesławienie i jak dochodzić swoich praw?

Za zniesławienie w typie podstawowym z art. 212 § 1 Kodeksu karnego grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. Jeżeli pomówienie nastąpiło za pomocą środków masowego komunikowania, art. 212 § 2 KK przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. W określonych przypadkach sąd może również orzec nawiązkę lub podać wyrok do publicznej wiadomości.

Zniesławienie jest co do zasady przestępstwem ściganym z oskarżenia prywatnego. Pokrzywdzony może więc wnieść prywatny akt oskarżenia do właściwego sądu. Przed podjęciem działań warto zgromadzić materiał dowodowy, w tym zrzuty ekranu, wiadomości, nagrania czy zeznania świadków.

Ochrony można dochodzić także na drodze cywilnej na podstawie przepisów o dobrach osobistych. Pokrzywdzony może żądać między innymi przeprosin, usunięcia skutków naruszenia, zadośćuczynienia lub zapłaty odpowiedniej kwoty na cel społeczny. Osoba, której postawiono zarzut zniesławienia, może również się bronić. Art. 213 KK przewiduje sytuacje, w których postawienie zarzutu nie stanowi przestępstwa. Znaczenie może mieć między innymi prawdziwość zarzutu, sposób jego rozpowszechnienia oraz społecznie uzasadniony interes. Odrębne ograniczenia dotyczą zarzutów odnoszących się do życia prywatnego i rodzinnego.

Zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego może przybrać wiele form. Od wpisu w internecie i fałszywej opinii o firmie po e-mail zawierający zarzuty wobec pracownika. O tym, czy doszło do przestępstwa, nie decyduje wyłącznie to, czy wypowiedź była obraźliwa lub nieprzyjemna. Znaczenie ma jej treść, możliwość dotarcia do innych osób oraz to, czy zarzut mógł poniżyć pokrzywdzonego lub narazić go na utratę potrzebnego zaufania. W przypadku pomówienia warto szybko zabezpieczyć dowody i rozważyć dostępne środki prawne.

Kancelaria Adwokacka dr Aleksandra Rychlewska-Hotel z Krakowa zajmuje się wyłącznie prawem karnym: obroną w sprawach karnych, karnych gospodarczych i skarbowych oraz sprawach korupcyjnych. Adwokat ma stopień doktora nauk prawnych z prawa karnego i każdą sprawą zajmuje się osobiście, od postępowania przygotowawczego po proces przed sądem. Kancelaria mieści się przy Rynku Dębnickim w Krakowie, a spotkania odbywają się stacjonarnie lub zdalnie. Kontakt: [email protected], +48 576 631 448, www.karh.pl.